prof. dr hab. Jakub Lichański


E-mail

postmaster@lichanscy.atomnet.pl

Kierownik zakładu Retoryki i Mediów

  • 1964-1965 na Wydziale Geofizyki UW,
  • 1965-1970 – na Wydziale Polonistyki UW;
  • Doktorat na UW w 1974 r. [14-01-1974],
  • Habilitacja – 1993 [25-05-1993];
  • Profesura uniwersytecka – 1997 [01-06-1997 – 31-05-2002 (z przedłużeniem do kwietnia 2003)];
  • Profesura „belwederska” – 2003 [11-04-2003];
  • Profesura zwyczajna – 2007 [01-05-2007].

Zainteresowania badawcze

Historia i teoria retoryki, historia literatury polskiej I Rzeczypospolitej, literatura SF & Fantasy (światowa i polska) oraz lit. popularna, komparatystyka, epos światowy, bibliotekarstwo (dzieje książki i opraw), edytorstwo.

Jest związany z różnymi towarzystwami naukowymi: członek – Polskiego Towarzystwa Filologicznego  (od 1975 r.), Komisji Dziejów Odrodzenia i Reformacją KNH PAN (od 1985 r.; pełniłem funkcję sekretarza Komisji do roku 1985 i wydawcą Biuletynu Komisji),  The International Society of the History of Rhetoric (od 1989 r.), Polskiego Towarzystwa Retorycznego (od 2000 r.), Komisji Żywego Słowa Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN (od 2004 r.)
Hobby: turystyka górska, dzieje flot żaglowych, fotografia, muzyka poważna, historia rodziny

Publikacje

Podręczniki
O retoryce [Wybór tekstów do nauczania retoryki]. Antologia. Wybór, opr. J.Z.Lichański, Warszawa 1995, 40, 233 s.
R. Volkmann, Wprowadzenie do retoryki Greków i Rzymian, Warszawa 1993 Wyd UW, 20, [s.107-233] (redakcja przekładu, opr. przypisów, tabel, bibliografii - wspólnie z H. Cichocką; tłum. L. Bobiatyński). Wyd.2 popr., Warszawa 1995 Wyd.UW, 20, [s.107-233].
Książki
Retoryka: Historia – Teoria - Praktyka, t. 1-2, Warszawa 2007, Wyd. DiG, 20, t. 1, 238 s., bibl., ind., tab., t. 2, 210 s., tabl.
Opowiadania o...krawędzi epok i czasów J.R.R.Tolkiena czyli Metafizyka, Fantazja, Powieść, Warszawa 2003, Wyd. DiG, 20, 200 s., bibl., ind.
Retoryka w Polsce. Studia o historii, nauczaniu i teorii w czasach I Rzeczypospolitej, Warszawa 2003, Wyd. DiG, 20, 142 s., bibl., ind., tab.
Retoryka od renesansu do współczesności. Tradycja - innowacja, Warszawa 2000 DiG, 40, 276 s., il., bibliogr. [druk 2001]
Łukasz Górnicki - Sarmacki Castiglione, Warszawa 1998 DiG, 158 s., il.
Co to jest retoryka ? Kraków 1996 Wyd. Ossolineum, 80, 68 s., 3 tabl., bibliogr. [Nauka dla Wszystkich, nr ],  [wyd. 2, 1998]
Zarys historii retoryki od początku do upadku cesarstwa bizantyńskiego, Warszawa 1993 Wyd. UW, 20, 106 s. (część nt Bizancjum opr. H. Cichocka). Wyd.2 popr., Warszawa 1995 Wyd. UW, 20, 106 s.
Hermann Broch, Warszawa 1994 Wyd. Nauk. Semper, 40, 95 s.
Retoryka od średniowiecza do baroku. Teoria i praktyka, Warszawa 1992 PWN, 40, 350 s., ind., Zusammenfassung
Wtajemniczenia i refleksje. Szkic monograficzny o Janie Parandowskim, Łódź 1986 Wyd. Łódzkie, 40, 144 s., portret pisarza, bibl.
Szlakami Jana Kochanowskiego. Przewodnik, Warszawa 1985 Wyd. Kraj, 80, 70 s., mapa.
Apophthegmata. Wybór staropolskich refleksji o świecie, czasie, człowieku, słowie, wybór, wstęp, opracowanie, Warszawa 1985 LSW, 80, 80 s., ilustr., bibl.
O zwyczaju bitwy morskiej. Antologia staropolskich tekstów poświęconych taktyce walki na morzu, wstęp, wybór, opracowanie…, Gdańsk 1984 Wyd. Morskie, 40, 235 s., ilustr., bibliogr.
Łukasz Górnicki, Kraków 1982 Wyd. Ossolineum, 80, 45 s., bibl. [Nauka dla Wszystkich, nr 352]
Wydania zbiorowe

Badania kultury popularnej. Tezy, w: Anna Gemra, Adam Mazurkiewicz (red.), Literatura i kultura popularna. Badania i metody, Wrocław 2014.

Adrian Jakuboze, Maria E. Pobieżyńska, Michał Zaczek, Baśń – Oralność – Zagadka. Studia, red. Jakub Z. Lichański, Warszawa 2007 DiG, 378 s. [Studia i Materiały, 1]
Maciej Kazimierz Sarbiewski i jego epoka; próba syntezy, red. J.Z. Lichański, Pułtusk 2006 Wyd. WSH im. A. Gieysztora, 40, 280 s., ind., Summ.
Uwieść słowem czyli retoryka stosowana. Red. naukowy J.Z. Lichański, Warszawa 2003, Wyd. DiG, 20, 300 s.
Nauczanie retoryki w teorii i praktyce. Red. naukowy J. Z. Lichański, E. Lewandowska-Tarasiuk, Warszawa 2003, Wyd. APS im. M. Grzegorzewskiej, 40, 224 s.
Retoryka i badania literackie [materiały z konferencji], red. naukowy J.Z. Lichański,  Warszawa 1998 UW, 20, 254 s.
Między Oświeceniem i Romantyzmem. Kultura polska ok.1800. Materiały z I Polsko-Niemieckiej Konferencji Polonistycznej, wrzesień 1995. Praca zbiorowa  pod red. J.Z. Lichańskiego, przy udziale B. Schultze, H. Rothe, Warszawa 1997 DiG, 20, 468 s.
Pułtuskie kolegium jezuickie. Ludzie i idee. Red. J.Z. Lichański. Warszawa 1997 Wyd. WSH w Pułtusku, 40, 184 s.
J.R.R.Tolkien - recepcja polska. Praca zbiorowa pod red. J.Z. Lichański, Warszawa 1996 Wyd. UW 20, 237 s., Summ.
Nauka z poezji Macieja Kazimierza Sarbiewskiego. Praca zbiorowa pod red. J. Bolewskiego, J.Z. Lichańskiego, P. Urbańskiego, Warszawa 1995 Wyd.Bobolanum, 40, 256 s.
Ecriture/Pisanie. Materiały z polsko-francuskiej konferencji, październik 1992.  Red. Z. Mitosek, J.Z. Lichański, Warszawa 1995 Wydawnictwo DiG, 20, 159 s.
Z badań nad dawną książką, t. 1-2, Warszawa 1993 Wyd. Biblioteki Narodowej, 20, t. 1, 290 s., portret, il., t. 2, s. 291-704, portret, lustr., ind. [współredaktor], [Prace Działu Zbiorów Specjalnych BN, t. 1]
Prace badawcze i bibliograficzne nad zbiorami rzadkich i cennych książek i dokumentów, Warszawa 1991 Wyd. Biblioteki Narodowej, 20, 220 s., str. angielskie (część tekstów w j. ros.), [współredaktor], [Prace działu Zbiorów Specjalnych BN, t. 2]
Pisarze nurtu wiejskiego we współczesnej literaturze. Poradnik bibliograficzny, Warszawa 1976 Wyd. Biblioteki Narodowej, 40, 128 s. [we współpracy ze Stefanem Lichańskim]
Prace edytorskie
M.K. Sarbiewski, Wybór wierszy. Wybór, wstępy i opr. J.Z. Lichański, P. Urbański, Kraków 1995 WAM, 40, 97 s. Wyd.2, popr., uzup., Kraków 1996 WAM, 40, 97 s.
M. Rej, Utwory rubaszne, wstęp, wybór, oprac…., Białystok 1981 KAW, 240, 189 s.
M. Sęp-Szarzyński, Wybór wierszy, wybór, wstęp i opracowanie…, Warszawa 1976 LSW, 80, 150 s., bibl.
Książki tłumaczone
J.R.R. Tolkien, Mythopoeia. w: tegoż, Drzewo i liść oraz Mythopoeia, wyd. Chr. Tolkien, tł. J. Kokot, J.Z. Lichański, K. Sokołowski, Poznań 1998 Wyd. Zysk i S-ka, wyd. 2, 80, s. 105-110.
D. Day, Bestiariusz Tolkienowski. Tł. R. Giedrojć, J. Kokot, J.Z. Lichański, Poznań 1996 Wyd.Zysk i S-ka, 20, 223+LXIV+mapa, 129 il.
Hasła w encyklopediach
Bizancjum w literaturze polskiej. w: O. Jurewicz, red., Encyklopedia kultury bizantyńskiej, Warszawa 2002 [właść. 2003] Wyd. UW, 20, s. 78-81.
Bizantyńskie biblioteki. w: O. Jurewicz, red., Encyklopedia kultury bizantyńskiej, Warszawa 2002 [właść. 2003] Wyd. UW, 20, s. 92-94.
Humanismus und Rhetorik. B.6. Osteuropa. w: Historisches Woerterbuch der Rhetorik, wyd. G. Ueding, red. G. Kalivoda, L. Leinath, F.-H. Robling, Th. Zinsmaier, Tübingen 1998 Wyd. Max Niemeyer, t. 4, kol. 32-37.
Klassizismus, Klassik und Rhetorik. III.7. Osteuropa. w: Historisches Woerterbuch der Rhetorik, wyd. G. Ueding, red. G. Kalivoda, L. Leinath, F.-H. Robling, Th. Zinsmaier, Tübingen 1998 Wyd. Max Niemieyer, t. 4, kol. 1055-1060.
Posłowia i wstępy
Trypućko Józef, The Catalogue of the Book Collection of the Jesuit College in Braniewo held in the University Library in Uppsala, t. 1-3, Warszawa, Uppsala 2007 Wyd. Biblioteki Narodowej, 20, t. 1, 212 s, t. 2, 668 s,  t. 3, 176 s, 16 il. [autor wstępu, t. 1, s. 41-68 The Book Collection of the Jesuit College in Braniewo. History and Description, 69-96 Księgozbiór Kolegium Jezuitów w Braniewie. Dzieje i charakterystyka]
Broch Hermann, Lunatycy. Tł. S. Błaut, posłowie... Wrocław 1997 Wyd. Dolnośląskie 40, 861 s. (posłowie s.855-861).

Dorobek, doświadczenie, inne funkcje.

Przebieg pracy zawodowej:
Biblioteka Narodowa (1970-1973; 1983-1991; 1997-1998),
Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza w Warszawie (1974-1975),
Ministerstwo Kultury i Sztuki, Departament Bibliotek, Domów Kultury i Działalności Społeczno-Kulturalnej (1976-1982),
Uniwersytet Warszawski (1991-),
Wyższa Szkoła Dziennikarska im. M. Wańkowicza w Warszawie (2001)
[także Uniwersytet Łódzki (1983-1985), Uniwersytet w Białymstoku (jako filia UW) (1976-1980, 1990-1991), Europejska Wyższa Szkoła Prawa i Administracji (1998-2001)]

Ważne podróże: Liczne wyjazdy zagraniczne: Turyn (1993), Edynburg (1995), Saskatoon (1997), Amsterdam (1999), Madryd-Callahora (2003), Wiedeń (2003), Bruksela (2004), Strassburg (2007). W latach 1984-1988 stypendium w Uppsali.

Działalność literacka, krytyczna, artystyczna

Debiut literacki 1967 – „Tygodnik Kulturalny” 1967:41, s. 10, Tragedia samotności [o pisarstwie Stanisława Przybyszewskiego]; debiut naukowy 1969 – „Przegląd Humanistyczny” 1969:5, s. 99-105, Przemiany prozy staropolskiej. Na przykładzie formy dialogowej Udział w życiu naukowym, literackim i kulturalnym: od 1969 współpraca z pismami takimi jak: NOWE KSIĄŻKI, KULTURA, POEZJA, NURT, TWÓRCZOŚĆ, ODRA.

Udział w zespołach redakcyjnych czasopism i wydawnictw: członek redakcji pisma RELACJE POLSKO-SZWEDZKIE/RELATIONEN POLEN-SVERGIE (1988-1989), od 2004 red. naczelny FORUM ARTIS RHETORICAE.
Współpraca z radiem i TV: stała od lat 70-tych XX w.

W okresie pracy w Bibliotece Narodowej oraz Muzeum Literatury organizowałem lub współorganizowałem wystawy: m.in. W pogoni za horyzontem. Zbiory nautyczne i nautologiczne w zbiorach Biblioteki Narodowej (1971), Poezja polska 1944-1974 (1974), Stanisław Wyspiański (1975), Józef Ignacy Kraszewski (1984), Dzieje opraw w Polsce (1985).

 

WSTECZ