Pracownia Pragmatyki i Semantyki Lingwistycznej

Przedmiot i cel badań

    Język jako niematerialna forma kultury odzwierciedla zjawiska w niej zachodzące. To, w jaki sposób mówimy, jakich wyborów dokonujemy na poziomie słownika, czy jesteśmy takich wyborów świadomi, zdaje sprawę z tego, w jaki sposób żyjemy. Filozof języka Ludwig Wittgeinstein głosił, że „granice naszego języka są granicami naszego świata”. Zmiany we współczesnym świecie, technologizacja kultury, demokratyzacja życia społecznego musiały pociągnąć za sobą zakłócenia w funkcjonowaniu języka, przesunięcia w znaczeniu słów.
    Śledzenie zależności, jakie zachodzą między językiem a rzeczywistością jest przedmiotem i zarazem celem naszych badań. To makrolingwistyka (w skład której wchodzi i pragmatyka, i semantyka, i składnia) bada dopasowanie języka do otaczającego świata, a więc funkcje społeczne języka, proces jego przyswajania i wzbogacania, procesy wytwarzania i odbioru tekstów językowych. W szerokim znaczeniu pragmatyka obejmuje takie aspekty użycia języka, jak komunikowanie, rozumienie, wyrażanie, a także motywacje psychologiczne mówiących, uwarunkowania społeczne komunikacji językowej. Tymi ostatnimi aspektami zajmuje się dziś psycholingwistyka i socjolingwistyka. Zakres naszych badań, za R. Carnapem, zawęzimy do badań, które mają wyraźne odniesienia do użytkowników języka. Pragmatyka zajmuje się przede wszystkim sposobami posługiwania się językiem przez ludzi, w szczególności rozumieniem i interpretacją wypowiedzi w zależności od kontekstu (językoznawstwo kontekstualne) i relacji między uczestnikami aktu komunikacji. Bada mechanizmy niejawnego przekazywania (i uzyskiwania) informacji oraz działające na wielu poziomach mechanizmy rozumienia wypowiedzi.
    Do najwazniejszych pojęć i operacji pragmatyczno-semantycznych należą: deiksis, identyfikacja uczestników aktu mowy, jego parametry czasowe i przestrzenne, wiedza o świecie, jaką maja uczestnicy. Jest to aparat pojęciowy, któy wykorzystuje również teorię aktów mowy, teorię współdziałania konwersacyjnego (implikatur) oraz teorię relewancji. Ważną jego częścią jest opis rozczłonkowania aktualnego wypowiedzi pozwalający pokazać hierarchię przekazywanych przez wypowiedź treści w sposób bardziej precyzyjny niż aparat posługujący się pojęciem presupozycji).

    Zadaniem niebagatelnym, jakie staje przed Pracownią, jest stworzenie rzetelnej, aktualnej bazy naukowej do działalności dydaktycznej na wszystkich poziomach kształcenia uniwersyteckiego, w szczególności na specjalności i specjalizacjach, prowadzonych przez nasz Instytut.
    W badaniach naszych chcemy zwrócić uwagę szczególną na stosunek między semantyką a pragmatyka w sytuacji kulturowej XXI wieku. Dla spółczesnej filozofii języka charakterystyczne jest fenomenologiczne ujęcie systemów znakowych, relatywizm epistemiczny, relatywistycznego traktowania kategorii prawdy, a przede wszystkim – pierwszeństwo pragmatyki przed semantyką. czyli swoisty powrót do XIX-wiecznej koncepcji „milieu”, tzn. dominującego nad systemami znakowymi środowiska.

    Działania pracowni obejmują m.in. naukowe, wszechstronne opracowanie leksyki, uwzględniające zarówno aspekt diachroniczny (zmiany i przesunięcia znaczenia), jak i realia językowe, pozwalające ustalić, jaka wiedza o człowieku, jego działalności i relacjach ze światem oraz z innymi ludźmi jest zakodowana w leksyce. Pracownia przewiduje także przygotowanie prac poświęconych różnych aspektom komunikacji werbalnej, organizację konferencji naukowych (tzw. kolokwiów semantycznych), w tym i międzynarodowych oraz opracowanie nowoczesnych, uwzględniających aktualny stan wiedzy, podręczników do nauki o języku polskim.



⇦ WSTECZ